Eski 72 pinli EDO RAM'lerde zamanlama sorunu: BIOS'ta hız düşürmek mantıklı mı?

Merhaba gamerdigger28, öncelikle geçmiş olsun. Bu klasik bir sorun aslında. TX97-E anakartı 4 adet 72 pinli SIMM yuvasına sahip, ancak EDO RAM'lerde 4 modülün aynı anda çalışması için tüm modüllerin aynı hızda ve aynı kapasitede olması gerekir. Senin modüllerin hepsi 32 MB mı? Eğer farklı marka veya farklı çip dizilimine sahipse, anakart bunları kabul etmeyebilir. Ayrıca EDO RAM'lerde 4 modül kullanırken BIOS'ta 'Bank Interleave' veya 'Memory Timing' ayarlarını değiştirmen gerekebilir. BIOS'ta 'Turbo Mode' veya 'Fast EDO' gibi seçenekleri kapatmayı dene. Eğer hala açılmıyorsa, 4 modülü 2+2 şeklinde değil de 2 modülü iki farklı bankaya (örneğin bank 0 ve bank 1) takmayı dene. Bazen anakartlar 4 modülü desteklese bile, modüllerin çift taraflı olması gerekir. SIMM modüllerinin üzerindeki çip sayısını kontrol et, 16 adet çip varsa çift taraflıdır, 8 adet ise tek taraflıdır. Eğer tek taraflıysa, 4 modülü takarken sorun yaşaman normal.

Bence sorun büyük ihtimalle BIOS'un EDO RAM hızını otomatik algılayamaması. TX97-E'nin BIOS'unda 'DRAM Read/Write Timing' ayarı vardır, genelde '70ns' veya '60ns' olarak ayarlanır. Eğer RAM'lerin 60ns ise ve BIOS 70ns'ye ayarlıysa, 4 modül takıldığında kararsızlık yaşanabilir. Ayrıca, 72 pinli SIMM'lerde adresleme için 11 bit satır ve 10 bit sütun gerekir, ancak 32 MB modüllerde 12 bit satır olabilir. Bu yüzden anakartın 'Row Address' ayarını kontrol et. BIOS'ta 'DRAM Bank' veya 'Memory Hole' gibi bir ayar varsa onu 'Disabled' yap. Bir de şu var: EDO RAM'lerin 4 modülü aynı anda kullanmak için 'ECC' destekli olması gerekebilir. Senin RAM'ler ECC mi? Eğer değilse, anakartın ECC gerektiren bir modda çalışıyor olabilir. BIOS'ta 'ECC Configuration' varsa 'Disabled' yap.

Dostum, 60 MHz'e düşürmek yetmez, çünkü EDO RAM'lerde asıl önemli olan CAS gecikmesidir. 72 pinli EDO RAM'lerde CAS latency genelde 2 veya 3 olur. Eğer RAM'lerin 3 ise ve BIOS 2'ye ayarlıysa, sistem açılmaz. BIOS'ta 'CAS# Latency' ayarını '3' yapmayı dene. Ayrıca, 4 modül takarken anakartın 'SDRAM' veya 'EDO' seçimi olabilir, 'EDO' olarak ayarlı olduğundan emin ol. Bir de şu detay var: TX97-E'nin 4 SIMM yuvası var ama iki banka halinde. Bank 0 ve Bank 1 olarak ayrılır, her bankada 2 yuva vardır. Eğer 4 modülü takarsan, her bankaya 2 modül düşer. Fakat bazı anakartlar, her bankada iki modülü desteklemez, sadece tek modül destekler. Bu yüzden 4 modülü değil de 2 modülü takıp diğer 2 modülü başka bir sisteme takman daha mantıklı olabilir. Ama önce BIOS'ta 'Bank Interleave' ayarını 'Disabled' yap, çoğu zaman bu işe yarar.

Hocam, bence işin içinde başka bir şey var. 72 pinli EDO RAM'lerde 4 modülü aynı anda kullanmak için modüllerin aynı üretici ve aynı çip tipi olması şart değil, ama aynı hızda olması şart. Senin RAM'lerin hepsi 60ns mi? Eğer bazıları 70ns ise, anakart en yavaş olana göre ayar yapar, ama 4 modül takılıyken kararsızlık olabilir. Ayrıca, TX97-E anakartı 128 MB'ı destekler ama bu 4x32 MB şeklinde değil, 2x64 MB şeklinde olabilir. Yani 64 MB'lık EDO RAM bulman lazım. 64 MB EDO RAM'ler 72 pinli olarak üretildi, ama nadirdir. Eğer 4x32 MB takmak istiyorsan, anakartın BIOS'unu güncellemen gerekebilir. TX97-E için son BIOS sürümü 0107'dir, bunu denedin mi? Bir de, RAM'lerin üzerindeki etiketleri kontrol et, eğer 'EDO' yazmıyorsa belki FPM RAM'dir. FPM RAM'ler EDO ile karıştırılırsa sistem açılmaz. Anakart üzerindeki SIMM yuvalarının yanında genelde 'EDO' veya 'FPM' yazar, oraya bak.

Sorun çözüldü arkadaşlar, hepinize çok teşekkürler! Sorun BIOS'taki 'CAS# Latency' ayarıymış, copperhacker31'in dediği gibi 2'ye ayarlıymış, 3 yapınca 4 modül de sorunsuz çalıştı. Şu an 128 MB EDO RAM ile Windows 98 SE kurulu, hem de Quake 2'yi 640x480'de akıcı oynuyorum. dosknight99 ve pixelchaser57'nin tavsiyeleri de işe yaradı, BIOS'ta 'Bank Interleave' kapattım ve 'Memory Hole' ayarını disabled yaptım. Ayrıca tapebreaker75'in dediği gibi BIOS'u 0107 sürümüne güncelledim, belki ona da gerek vardı. Tekrar teşekkürler, bu forum gerçekten altın değerinde!